Yeni Zelenda arşivlerinden Halide Edip’in yer aldığı bir video çıktı

Yeni Zelenda arşivlerinden Halide Edip’in  yer aldığı bir video çıktı

Kurtuluş Savaşı sonrası Yunan işgalinin Batı Anadolu’da yarattığı tahribatı incelemek üzere oluşturulan Tetkik-i Mezalim Heyeti’ne ait olduğu düşünülen görüntüler araştırmacı Saadet Özen tarafından ortaya çıkarıldı. Halide Edip, Falih Rıfkı, Yakup Kadri, Adnan Adıvar, Mehmet Asım, Yusuf Tengirşenk gibi isimlerin yer aldığı belirtilen görüntüler Yeni Zelanda arşivlerinde yer alan savaş filmlerinden bir kolaj içinden çıktı. Görüntüleri sosyal medya hesabından paylaşan Özen, “Yakup Kadri’ye Yaban’ı yazdıran, bu heyetle birlikte Batı Anadolu’da gördükleri, dinledikleri. Yıl 1921-22. H. Edip, Falih Rıfkı ve Y. Kadri’nin izlenimlerini içeren “İzmir’den Bursa’ya” diye bir kitap da var” diye yazdı.

Magma yazarı, çevirmen Saadet Özen, Yeni Zelenda arşivlerinden Halide Edip Adıvar’ın görüntülerine ulaştı.

Saadet Özen, Yeni Zelanda arşivlerinden Kurtuluş Savaşı’nın etkili isimlerinden yazar Halide Edip Adıvar’ın görüntülerinin yer aldıpı bir videoya ulaştı.

Saadet Özen, filmin ve fotoğrafların hikayesini araştırarak görüntülerle birlikte sosyal medya takipçileriyle paylaştı.

Saadet Özen’in konuya ilişkin verdiği bilgiler şöyle:

“Konuyu anlamak için çeşitli hatıratın yanı sıra, Erman Şeneri’in “Kurtuluş Savaşı ve Sinemamız” kitabından faydalandık. Olay şöyle başlıyor: 1923’ün Ocak ayında İstanbul’da önemli bir haber duyulur: Mustafa Kemal Paşa, cephe teftişi için İzmit’e gidecektir +

Asıl bomba haber ise şudur: İsteyen gazeteciler mülakat almak üzere İzmit’i teşrif edebilecektir. O sırada Anadolu’dan görüntü almak üzere Amerikalı filmciler de gelmiş, Pera Palas’ta yerleşmiştir. Ancak bizimkiler onları atlatmayı başarır.

Cezmi Ar, bizim Kurtuluş Savaşı yıllarından itibaren çok önemli bir kameraman ve fotoğrafçımız. Gerisini ondan dinleyelim: “O zaman İstanbul-Ankara treni bir alemdi. Treni Gebze’ye kadar İngilizler götürür, orada bizimkiler teslim alırdı. +

“Herhalde bu yüzden olacak, bizi bir vapura bindirdiler. Yanımızda birçok tanınmış muharrirle İzmit’e gidip beklemeye başladık.” Yani, basın toplantısına gittiğini bildiğimiz bütün bu isimler, yanlarında bir kameramanla vapura biniyor: H. Edip, A. Adıvar, Y. Kadri, A. E. Yalman..

Yeni Zelanda arşivlerinden çıkan bu filmde, sevgili ve sayesinde Halide Hanım’ın ne söylediğini kısmen anlamıştık: “Baktığın ben miyim… bakmayalım lütfen… burada beklemek gerekliliğimiz var mı…” Vapurda Cezmi Ar olduğuna göre onunla konuşuyor olmalı

Bitmedi. Cezmi Ar ve muharrirler İzmit’e, istasyona varıyor. Cezmi Ar gidip kamerasını kuruyor. “Tren geldi ve Gazi Paşa indi, ben de heyecan içinde film çekmeye başladım. İşte bu da o film olmalı. Avrupa arşivlerinde kopyaları var.

Gazi o gece İzmit’te kalacak, ertesi gün Gebze’ye gidecektir. İzin alınır, kafileye iki kişilik Kemal Film ekibi katılır (ikinci kişi Şakir Seden). C. Ar, Gazi’nin yakın planlarını da alır. Tarifi bire bir şu filme uyuyor. Halide Hanım, Gebze’de kadraja girmiş. Sonra Hereke…

C. Ar ve Ş. Seden, kafileden ayrılıp trene binerek İstanbul’a gelirler. Filmler Kemal Film’de banyo edilir. O dönem haber filmlerinin kopyaları dünya çapında dağıtılırdı. Nitekim son iki filmin farklı uzunlukta kopyalarına Avrupa’da farklı arşivlerde rastlıyoruz.

Son bir söz. Başka bir önemli sinemacımız olan Cemil Filmer, anılarında Şubat 1923’te Gazi İzmir’e geldiğinde ona Halide Hanım’la olan görüntülerini izlettiğini söyler. Ancak bunları Ordu Foto Film’den aldığını belirtir. Yani ya Kemal Film orduya da görüntü servis etmiş ya da orduda da birileri film çekti ve bunlar bir yerde duruyor. Bakalım, varsa günün birinde onları da buluruz elbet. Bu hikâye şimdilik bu kadar, yeni filmlerde görüşmek üzere 🙂

Bu arada, filmlerdeki herkesi tek tek saymadım. İzmit toplantısına katıldığını bildiğimiz isimlerin fotoğraflarıyla eşleştiriyoruz ama emin olmak zor. Konuyu dağıtmak istemedik. Yine de bir not olarak şunu ekleyeyim:

Velit Ebuzziya, S. Nuri İleri, İ. Müştak Mayakon, Kızılaycı Hamit Bey toplantıya katılanlar arasında. Gemide tabii bambaşka isimler de olabilir. Örneğin Haluk Oral dostumuz, muharrirlerin arkasındaki cüsseli beyi fotoğrafçı Ferit İbrahim Bey olarak teşhis etti.”

 

Sitemizi Sosyal Medyada takip etmek istermisiniz?