Dünya Anadiller günü / Turabi SALTIK

Dünya Anadiller günü

İlk defa Afganistan’da Bengal halkının Bengal dili için mücadele etmesiyle 21 Şubat UNESCO tarafından Dünya Anadiller günü olarak kabul edildi. UNESCO, bir dilin yaşamasını 9 koşula bağlı olarak açıkladı. Bunların en başında

*Dili konuşan insan sayısı

*Dilin çocuklara öğretilme durumu

*Dilin öğretilmesini sağlayacak kitapların bulunması

*Ulusun kendi diline karşı olan tavrı vd. koşullar…

Bugün dünyada konuşulan 5 binden fazla dil var. Bunlardan 2500 dil tehlikeyle karşı karşıya. Dünyada 10 kişiden fazla birey tarafından konuşulan 199 dil kalmış. Bu diller önümüzdeki 10 ya da 15 yıl içinde ölü diller arasına girecek. Bugün Endonezya’da yerel dillerden olan Sunda kabilesine ait Lenguli dilini konuşan sadece 4 kişi kalmış. Ukrayna’da ise sadece 6 kişi tarafından konuşulan Karaim dili yok olmakla karşı karşıya. ABD’de Oklahoma eyaletinde Viçita dilini konuşan 10 kişi kalmış. Yine ABD’de Alaska’da Eyak dilini bilen son birey Marie Smith Jones 2008’de ölünce Eyak dili de ölü diller arasına girdi. Hint Okyanusundaki Andaman adalarında dünyanın en eski halkı olan Bo kabilesinin 85 yaşındaki temsilcisi Boa So adındaki kişiydi. Bo dilini bilen en son kişi Boa So idi. Boa So, 2004 Tusunami felaketinden kurtulduğunda, Bo kabilesinin 52 temsilcisi yaşıyordu. Onlar da Bo dilini bilmiyorlardı. Bo dilini bilen Boa So, 2010 yılında öldü. Bo dili ölü diller arasına girdi. Bo’ların on binlerce yıldır Andaman Adalarında yaşadığı biliniyor. Rusya ve Kafkasya’da; Aynu, Yugsk, Aleut, Tersk-Saam, İtleman dilleri ve halkı yok olmakla karşı karşıya. Kafkasya’da Hinagu halkı ve dili de yok olmakla yüz yüze. Ayrıca Kafkasya’da Udmurt, Yidish (Yahudi Almancası) Avar, Dargi, Lezgi, Lak, Tabasaran, Aguh, Rutul (Dersim Rutullarıyla aynı kabileler) Tsakhar gibi halklar ve dilleri yok olmakla karşı karşıya. Kafkasya da 13 dil, Rusya da 22 dil yok olma tehlikesiyle yüz yüze.

Dersim’de de Dımıliceyi ( Kırmançca-Zazaca) UNESCO yakın gelecekte yok olacak diller arasında kabul etti. Türkiye’de de Wubıh dili, ölü diller arasına girdi. Wubıh dilini bilen Tevfik Esenç 1982’de İstanbul Sular İdaresinde çalışırken ölünce Wubıh dili de ölü diller arasına girdi. Bugün Türkiye’de yaklaşık 250 binden çok Wubıh yaşamaktadır. Wubıhların nüfuslarının tamamı, 1864 Kafkas – Rus savaşları sonucu Kafkasya’dan sürgün edilmişlerdi.

Turabi SALTIK

Sitemizi Sosyal Medyada takip etmek istermisiniz?