“Dil Bizden, Nefes Hünkardan” / Turabi SALTIK

“Dil Bizden, Nefes Hünkardan”

Dersim Halkı, Dersim Müziğinin Mükemmelleşmesini Selamlıyor

Dersim müzik kültürünün bugünkü seviyesine ulaşmasında beslendiği zeminin kökleri en eskiye dayanır. Dersim halk kültüründen beslenen zengin ve köklü bir halk uğraşıdır.

Dersim halk ezgileri ve ağıtları, suar ve klamları yüzyıllarca eski tarihinden günümüze bağlayan olağanüstü bollukta ve canlılıkta gelişmiş ilişkilere sahiptir. Bu ilişkilerde belirleyici olan; halkın Dersim sevgisi, Alevi insaniyet sevgisi ve Anadolu halklarıyla kardeşçe dayanışması, direniş ve boyun eğmemedir.

Dersim müziği Anadolu’da önder konuma yükselmiştir. Onu bu duruma getiren ana etken halkın kültürünün muazzam yaratıcı gücüdür. Bu güç özgürce gelişme çizgisi üzerinden daha da yükselecektir. Dersim müziğinin bu gün ulaştığı nokta abartılmadan söylenirse bir altın çağına girmiştir. O, Dersim halkının sözlü geleneğinden aldıklarıyla, şiiriyle, halk nefesleri ile yükseldi. En geniş çapta halka mal edilen bütün değerler onu besledi.

Dersim halkının yetenekli Dedeleri ve halkın oğulları, kızları bunda öncü oldular. Müziği, en geniş şekilde halkı ve onun kültürünü kapsadı, kucakladı. Yüzlerce yıllık halk müziği geleneği aynı zamanda birer saz şairi de olan Dersim Alevi Dedeleri, kendilerinden öncekilerin deneyim ve üretimlerine dayanarak halk müziğini titizlikle korudu. Bu titizlik Dersim halkı arasında beğeni topladı ve kalıcılaşmasına olanak sağladı.

Halkın beğenmediği hiçbir müzik ne halk arasında uzun ömürlü oldu ne de kalıcılaştı. Hep halkın beğenileri onu dünden bugüne taşıdı. Bu kültürün kazanıldığı ve geliştirildiği yer Halk Cemleriydi. Halk Cemlerinde söylenen tarz ve makamlar titizlikle korundu ve geliştirilerek geleneksel olan çağdaşlaştırıldı. Dersim müziğini söyleyen Dedeler hem bestekârdılar hem de müziği topluluğa sevdirenlerdi. Alevi Dede Ozanların gösterdiği teveccüh ve teşvik müziği halk arasında köylerden başlayarak geliştirdi ve sevdirdi. Dersim halk Cemlerinde söylenen deyiş, nefes ve desler sanatsal yönü halk müziğini hem etkilemiş hem de güzelleştirmiştir.

Dersim halk müziğinin kazanımlarının kökleri binlerce yıl önceki Alevi Dede Ozanların ürünleridir. Alevi Dede ozanları Dersim müziğinde halkçı düşünce ve duyarlılığı ve yetenekleriyle halk müziğinin sözcülüğünü ve çağdaş temelde gelişen Dersim Halk Cemleri müziğinin temsilcileri olmuşlardır. Gerçek Dersim halk türküleri haline gelen en güzel türküleri Dede Ozanlar geliştirdiler. Dersim müziğini, Dersim halkçı ruhuyla Dede Ozanlar birleştirdiler. Halkın her dönemde enerjik mücadelesiyle dillerden düşmeyen ezgi ve ağıtları başarılı oldu, halk arasında beğenildi.

Dede Ozanlarının besteleri halkın malı haline gelmiş zengin Dersim müziğinin kazanımlarıdır. Genellikle başlangıcı tek sesliliğe dayanan Dersim müziği geleneği bugün geldiği noktada “Gurup” bilincine ve koro seslere de dönüştürülebilmiştir. Dersim Halk Cem müziği her ne kadar tek sesli söylense de Cem’in kendisi topluluk olduğundan Dersim halk türküsü, halk şiiri, halk mitolojileri ve efsaneleri toplulukla organik bağ halinde olduğundan dolayı bugün Gurup müzikleri de halk arasında çabuk beğeni toplamış ve kalıcılaşmıştır. Gurup müziği yapanların etkileşimi Dersim müziği stilinden kopmadıkça daha da kalıcılaşacaktır.

Dersim halk Cem müziğinin mirası sürekli derlenmiş ve yenilenmiş, halka öyle dönmüştür. Bu her dönem Dersim halkının müziğine yeni perspektifler açmıştır. Bin yılı aşkın olan bir süredir geliştirilmiş olan Dersim Halk Cem müziğinin olağanüstü önemi kavranılmadan o mirasın üzerinden atlayarak ve o mirası geliştirip dönüştürmeden Dersim de müzik yapanlar çabuk yok olacaklardır.

Turabi SALTIK

Sitemizi Sosyal Medyada takip etmek istermisiniz?